حسن حسن زاده آملى

87

ده رساله فارسى (فارسى)

جهت مىتوان با خاك زمين خانه ساخت و در آن دانه كشت و بر آن راه رفت ، و اينها نعمت خداوند بر مردم است . هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا « 1 » اوست كه زمين را رام شما ساخت . وَ إِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ « 2 » نظر نمىكنند به زمين كه چگونه مسطح گشت . معاندان گويند : زمين كره است ، چرا در قرآن گويد : زمين را پهن ساختيم ؟ در جواب گوئيم : مقصود قطعات زمين است زير پاى مردم نه كره زمين . انسان سطح كره ارض را به سبب بزرگى حجم آن مسطّح و مستوى مىبيند . زمشخرى در كشاف چه خوب گفته است : فإن قلت : هل فيه - فى قوله سبحانه : وَ إِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ - دليل على أن الارض مسطحة و ليست بكريّة ؟ قلت : ليس فيه إلا أن الناس يفترشونها كما يفعلون بالمفارش ، و سواء كانت على شكل السطح أو شكل الكرة ، فالافتراش غير مستنكر و لا مدفوع لعظم جسمها و اتساع جرمها و تباعد اطرافها . و إذا كان متسهّلا فى الجبل و هو وتد من أوتاد الارض فهو فى الارض ذات الطول و العرض أسهل . يعنى آيا كريمه ؛ وَ إِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ دليل است بر اينكه زمين مسطّح است و كره نيست ؟ در جواب گوييم : كه آيه مىفرمايد زمين را براى شما گسترانده‌ايم كه فرش شما است و اين به سبب بزرگى حجم و وسعت جرم آنست . كوه كه خود ميخ زمين است ، مردم آن را فراش خود گيرند ، زمين داراى طول و عرض چگونه بساط و فرش نباشد ؟

--> ( 1 ) . ملك / 16 . ( 2 ) . غاشيه / 21 .